(Cadn.com.vn) - Họ đốt làng, giết chết trẻ em. Tại địa điểm cách đây chỉ một con đường quanh co, vào năm 1982, quân đội Guatemala cũng tàn sát hàng trăm nông dân người Maya, sau khi tra tấn đàn ông và hãm hiếp phụ nữ trẻ.

Bây giờ, trên những vùng cao nguyên từng bị cuộc nội chiến kéo dài 36 năm tàn phá, Guatemala đang dự định đưa một lực lượng quân đội mạnh mẽ trở lại trong bối cảnh hơn 40.000 người dân đang sống chung với "thần chết”.

Đất nước này đã trở thành điểm đen khi các băng nhóm và các băng đảng ma túy Mexico lộng hành, chiếm giữ lãnh thổ, phá hoại chính quyền để biến Guatemala trở thành nơi ẩn náu an toàn cho buôn lậu ma túy, vũ khí, rửa tiền và các nhóm nổi dậy mới. “Hiện tại thậm chí còn kinh hoàng hơn trong thời gian chiến tranh. Nguy hiểm rình rập ở khắp mọi nơi”, Josefina Molina, 52 tuổi, đang đứng tại nơi một người hàng xóm của ông đã bị giết chết hai ngày trước đó, cho biết.

Cuộc bầu cử tổng thống Guatemala ngày 11-9 có thể được xem là một bước ngoặt. 3 ứng cử viên hàng đầu đều hướng đến mục tiêu xây dựng một quân đội mạnh mẽ hơn trong hoạt động chống tội phạm, tham khảo mô hình tấn công các băng đảng ma túy của Mexico. Ứng cử viên đang dẫn đầu, cựu tướng Otto Perez Molina,  ra biểu tượng tranh cử là một bàn tay sắt. Điềm đạm và trí tuệ, ông là chỉ huy quân đội trong cuộc nội chiến ác liệt nhất lịch sử Guatemala và là nhà đàm phán hiệp định hòa bình năm 1996, kết thúc cuộc chiến tranh.

Một băng tội phạm ma túy bị cảnh sát Guatemala bắt giữ. Ảnh: LA Times

Nhưng câu hỏi một lần nữa được đặt ra là liệu chính phủ kế nhiệm có vi phạm nhân quyền? "Những người cho rằng quân đội là “vị thánh tối cao” sẽ giải quyết tất cả mọi thứ” đã không nhận thấy rằng quân đội “cũng có thể là một phần của vấn đề”, theo Cynthia Arnson, một chuyên gia tại Trung tâm Học giả Quốc tế Woodrow Wilson.

Tại Coban, một thị trấn cà-phê nằm ở miền núi của đất nước, chỉ có các lãnh đạo bản địa-người đã từng cầm súng trong cuộc chiến khốc liệt của Guatemala mới có niềm tin vào quân đội. Trong khi đó, thật khó để những người trẻ tuổi, những người chưa từng trải qua cuộc nội chiến trước đây, có thể tin rằng, các binh sĩ sẽ mang đến sự bình yên cho đất nước khi hằng ngày họ phải chứng kiến hàng loạt các vụ giết người trên đường phố. Hơn 60% trong số 7,3 triệu cử tri của Guatemala là từ 18-30 tuổi. Trong mắt họ, cuộc nội chiến đã giết chết ước tính khoảng 200.000 thường dân Guatemala là một cái bóng mơ hồ.

Quân đội Guatemala hiện nay khác trước rất nhiều, quy mô nhỏ bé hơn, hoạt động dựa trên viện trợ chính phủ và được coi là ít tham nhũng hơn so với cảnh sát hoặc tòa án. Một số chuyên gia tin rằng, các cựu tướng, người đấu tranh cho các chương trình chống đói nghèo, đang được hưởng lợi từ những thất bại của Guatemala trong quá khứ. Các bài học về cuộc chiến tranh trong quá khứ không được đưa vào chương trình giảng dạy tại những ngôi trường nghèo nàn của đất nước này. Vai trò của ông Molina trong cuộc chiến đã không bao giờ được điều tra đầy đủ (ông đã từ chối có liên quan đến vụ thảm sát). Ông Edgar Gutiérrez Giron, cựu Ngoại trưởng Guatemala, nói rằng, khi ông hỏi học sinh về chiến tranh, “họ nghĩ rằng tôi đang nói về Iraq”. Guatemala đang mất dần đi.

Thị trấn gần biên giới Mexico và trên các tuyến đường từ bờ biển, nơi cocaine thường được vận chuyển đến, đang được các băng đảng ma túy công khai kiểm soát. Bọn chúng sử dụng máy bay vận chuyển các loại ma túy đến Petén, một khu vực biên giới phía Bắc, nơi các băng đảng hoạt động dưới danh nghĩa các trang trại chăn thả gia súc, một vỏ bọc hoàn hảo cho hoạt động rửa tiền. Điều này giải thích cho sự bùng nổ đột ngột những căn hộ cao tầng ở thành phố Guatemala City.

Tiền buôn bán ma túy đã làm nhiễm độc nền chính trị. Năm 2009, một số thành viên cao cấp của lực lượng cảnh sát quốc gia, bao gồm cả cảnh sát trưởng và các cảnh sát phó đã bị thanh trừng do đã tham gia vào các hoạt động buôn bán ma túy. Trong khi đó, tài chính bất hợp pháp dự kiến sẽ khiến cho chiến dịch tranh cử năm nay tốn kém nhất trong lịch sử Guatemala. Ước tính, mỗi ứng cử viên phải chi 50-70 triệu USD trong cuộc đua giành chiếc ghế tổng thống.

Bạo lực do các băng đảng ma túy Mexico, đặc biệt là băng nhóm Zeta, gây ra cũng tiếp tục lan rộng. Nhiều giải pháp lâu dài được đề xuất: cải cách lực lượng cảnh sát; xây dựng một hệ thống tư pháp mạnh hơn với việc bổ nhiệm các thẩm phán và đánh thuế an ninh đối với những người giàu, tương tự như những gì Colombia đã thực hiện vài năm trước đây. Hiện tại, đã có một số tiến bộ trên mặt trận tư pháp. Nhưng sự kiên nhẫn đang trở nên suy yếu.

Nhiều người dân cho rằng, sức mạnh quân đội không thể vượt qua sức mạnh của người giàu hoặc bọn tội phạm.

Thúy Ngọc